Polskie i zagraniczne odbiorniki - porównanie parametrów torów FM

[Tomek Janiszewski]

Natomiast nabyty niedawno (z 25 letnimi ogniwami w pojemniku - o dziwo niewylanymi) MK122 ma problem przy 8Ω - szybko zaczyna zniekształcać. Przy obciążeniu 4Ω gra czysto.

Sprawdzałeś czy przy obciążeniu zespołem 8Ω się nie wzbudza? Niekoniecznie każdym, może tym jednym konkretnym. Dla porządku przypomnę że MK122 miał fabrycznie głośnik 8Ω (GD6,5/0,4), a jego wzmacniacz, choć montowany na tej samej płytce różnił się od tego z MK125 brakiem rezystorów emiterowych, oraz niższym napięciem zasilania (7,5V zamiast 9V). Aczkolwiek być może nie w tym egzemplarzu, skoro zbajpasowano stabilizator napięcia. Mierzyłeś ile tam jest? Może zarazem wstawili inny transformator?

[Romekd]

Czołem.

To dość dziwne, gdyż głośnik wewnątrz magnetofonu miał impedancję 4 Ω. Może coś było nie tak z tą kolumną ? Normalnie nie uwierzyłbym, ale znajomy opowiadał mi, że miał podobny problem. Znajomy podłączał kolumnę głośnikową 8 Ω, którą sam zaprojektował i wykonał.

Może wzorowałsię na zespole KEF-Q4 uznawszy że miliony muchów nie mogą się mylić? No i acetki które radziły sobie jakoś z impedancją 4Ω wewnętrznego głośnika okazały się bezradne wobec trudnego zespołu którego impedancja potrafiła spadać dla 100 lub 120Hz do niewiele ponad 3Ω. A jeżeli do tego jeszcze, jak to zwykle w takich wypadkach bywa kąt fazowy takiego obciążenia latał jak żuk po pustym sklepie no to zastosowane w MK125 Maleństwo mogło się rozwydrzyć, wzbudzić i takiemu obciążeniu nie podołać

Jesteś Tomku niesamowity... Pisałem wyraźnie, że wzmacniacze palili moi znajomi, nie ja. Ja robiąc próby i katując niektóre wzmacniacze (sobie znanymi metodami) doprowadzałem do wzrostu temperatury obudów tranzystorów do 115°C, ale nigdy nie uszkodziłem w ten sposób żadnego z naprawianych czy produkowanych wzmacniaczy. KEF Q-4 ze swoim przebiegiem charakterystyki impedancji faktycznie są bardzo specyficznymi zestawami głośnikowymi, ale podłączając je do doskonale znanych mi wzmacniaczy nie mogłem ich uszkodzić. Mam u siebie kilkadziesiąt różnych kolumn głośnikowych i doskonale zdaje sobie sprawę, czym każdą z nich mogę wysterować bez ryzyka uszkodzenia czegokolwiek

Pozdrawiam
Romek

[Tomek Janiszewski]

Jesteś Tomku niesamowity... Pisałem wyraźnie, że wzmacniacze palili moi znajomi, nie ja. Ja robiąc próby i katując niektóre wzmacniacze (sobie znanymi metodami) doprowadzałem do wzrostu temperatury obudów tranzystorów do 115°C, ale nigdy nie uszkodziłem w ten sposób żadnego z naprawianych czy produkowanych wzmacniaczy.

Jeżeli zdołasz doprowadzić do temperatury 115 stopni obudowy tranzystorów germanowych (a takie były w MK125) i uniknąć przy tym ich uszkodzenia w pracującym wzmacniaczu - to jesteś niesamowity

KEF Q-4 ze swoim przebiegiem charakterystyki impedancji faktycznie są bardzo specyficznymi zestawami głośnikowymi,

Czy zatem przekazałeś ich producentowi specjalne pozdrowienia ode mnie? Bo jak na razie to na właśnie ów producent wyszedł na bardzo specyficznego. A może talent Wojciecha Pszoniaka się marnuje, i to im właśnie powinien zadedykować swój najnowszy występ: " Nie świruj!"

[Vic384]

Cześć.
Kolego Tomek Janiszewski, czy mógłbyś przed cytowaniem czyjejś wypowiedzi, przeczytać ją "ze zrozumieniem"?
Pozdrowienia

[Tomek Janiszewski]

Że co mianowicie? Skoro klasyczny wzmacniacz magnetofonów MK125 czy MK122 pali się po dołączeniu kolumny o impedancji znamionowej nie mniejszej niż impedancja wbudowanego głośnika, to musi być coś nie tak z impedancją owych kolumn, a tym samym z samymi kolumnami. Jeden szwindel udało się zdemaskować i były to właśnie kolumny KEF-Q4 gdzie producent wtrynił głośnik niskotonowy o impedancji 4 omy i bezczelnie określił impedancję całego zespołu na 8 omów, tylko dlatego że niedbale zaprojektowane zwrotnice dają w pewnych zakresach częstotliwości impedację zbliżoną do 8 omów, a nawet znacznie większą. Jeżeli ktoś jeszcze kiedykolwiek będzie zapierać się jak żaba błota że to co zrobił producent KEF-Q4 (i ewent. innych jeszcze wyrobów gdzie dopuszczono się analogicznego szwindlu) jest poprawne - cóż, niech tkwi we własnej głupocie, ja w tym momencie wymiękam

[Tomek Janiszewski]

Ja po pewnym czasie odkryłem dlaczego tak się działo - było gniazdko głośnikowe, które przez włożenie wtyczki odłączało głośnik wewnętrzny, ale czasem go nie odłączało i pracował on równolegle z kolumną- czasem na full i pewnie wtedy siadały tranzystory w końcówce.

A nie było tam przypadkiem gniazda trójkontaktowego, gdzie wtyczkę można było włożyć na dwa sposoby, i w zależności jak się włożyło to głośnik wewnętrzny był odłączany albo nie?

[zjawisko]

Tego MK122 jeszcze obadam, ale pamiętam, że coś mu nie pasowało. Skończyłem na wymyciu obudowy, wklejeniu wyrwanych mocowań mechanizmu i jego zgrubnym wyczyszczeniu. Jakiś pomysł skąd podpasować filc na sprzęgła? W tych mechanizmach właściwie jedyne co trzeba wymienić to krążek filcu w sprzęgle dowijania.

Natomiast odnośnie gniazda głośnikowego - nie wiem czy na pewno każdy 125, ale 122 ma gniazdo w wykonaniu bez możliwości równoległego podłączenia głośników. Trzeci otwór jest zaślepiony. Natomiast nie udało się uzyskać tzw idiotoodporności - wystarczy lekko wysunąć wtyk i już grają obydwa głośniki.

[jackie01]

Romku, dla mnie bardzo ciekawy temat. Dziękuję za pomiary, które wykonałeś i zamieściłeś. Mam pytanie - napisałeś, że stosujesz generatory firmy ADRET, model 740A. Generatory te nie są wyposażone w moduł stereokodera. Czy stosowałeś zewnętrzny koder stereo do przeprowadzenia pomiarów w trybie stereo? Stosowałeś może w tym celu oprogramowanie komputerowe i podawałeś sygnał na wejście modulujące generatora ADRET?

[Romekd]

Witam.

Romku dla mnie bardzo ciekawy temat. Dziękuję za pomiary które wykonałeś i zamieściłeś. Mam pytanie - napisałeś, że stosujesz generatory firmy ADRET, model 740A. Generatory te nie są wyposażone w moduł stereokodera. Czy stosowałeś zewnętrzny koder stereo do przeprowadzenia pomiarów w trybie stereo? Stosowałeś może w tym celu oprogramowanie komputerowe i podawałeś sygnał na wejście modulujące generatora Adret?

Robiąc tamte badania, sumowałem sygnały z wyjścia karty pomiarowej i z zewnętrznego generatora przebiegu sinusoidalnego 19 kHz. Mam w pracowni stary stereokoder firmy MERATRONIK, typ 443 (stereokoder typ K936), ale jego parametry wydają mi się zbyt słabe by badać nim japońskie tunery z lat 70. i 80., które od większości naszych krajowych wyrobów DIORY, pod względem parametrów technicznych dzieliła przepaść... Zresztą interesowały mnie głownie czułość i selektywność odbiornika oraz całkowity poziom zniekształceń THD dla sygnałów wspólnych (jednakowych dla obu kanałów).

Pozdrawiam
Romek

[Romekd]

Czołem.
Pomyślałem, że może warto kontynuować temat tunerów AM/FM dodając modele produkowane w Europie, gdyż analiza wcześniejszych i późniejszych rozwiązań odbiorników firm europejskich może być bardzo interesująca dla osób pasjonujących się tymi zagadnieniami. Zacznę od analizy rozwiązań w nieco starszych, które były produkowane na przełomie lat 70. i 80. zeszłego stulecia, gdyż późniejsze rozwiązania pokażą trendy i kierunki, w jakich podążały firmy europejskie (w tym brytyjskie) w rozwoju technologi produkcji własnych tunerów i odbiorników radiowych średniej i wyższej klasy. Przedstawianie schematów zacznę od tunerów produkowanych przez formę Philips, która przez długie lata trzymała się własnych rozwiązań i produkowanych na europejskim rynku półprzewodników. Poniżej rysunek przedniego panelu, zdjęcie tunera z Internetu oraz schematy głowicy UKF, toru pośredniej częstotliwości i dekodera Stereo w modelu Philip 22AH102L (literka L na końcu symbolu wskazywała że urządzenie w tej wersji posiadało zakres fal długich na zakresach AM), który był produkowany na przełomie lat 70. i 80.

0_Tuner FM Philips 22AH102L-rysunek.png

1_Tuner FM Philips 22AH102-zdjęcie.png

2_Front-End Philips 22AH102L.png

Jak widać Philips użył we wzmacniaczu w.cz. głowicy produkowany przez siebie tranzystor polowy typu BF245B, który jedna w kolejnych modelach zastąpił tranzystorem BF246A, króry przy tych częstotliwościach okazał się elementem lepszym. Mieszacz w głowicy zbudowany jest na tranzystorze bipolarnym BF241 Philipsa, natomiast w torze wzmacniacza p.cz. i oscylatorze (pracującym w układzie Seilera z tranzystorem włączonym w konfiguracji wspólnego kolektora), firma zastosowała własne tranzystory typu BF494. Dwa stopnie tranzystorowe z dwoma filtrami piezoceramicznymi zapewniają odpowiednią selektywność i wzmacniają wstępnie sygnał 10,7 MHz, który następnie trafia do wzmacniacza i ogranicznika amplitudy znajdującego się we wnętrzu układu scalonego TDA5700 (nie udało mi się odnaleźć noty katalogowej tego konkretnego układu, jedynie dowiedziałem się, że jego wew. architektura mogła być tej w układzie TCA570), na wyjściu którego znajduje się typowy diodowy (zewnętrzny) demodulator sygnału FM.

3_Wzmacniacz p.cz. i stereodekoder Philips 22AH102L.png

4_Dekoder STEREO Philips 22AH102L.png

W tunerze odbiornika wykorzystano popularny wówczas dekoder stereo typu LM1800N.

Pozdrawiam
Romek

[Romekd]

W roku 1981 Philips wprowadził kolejny model tunera o oznaczeniu 22AH103, w którym w głowicy zastąpiono tranzystor polowy BF245B tranzystorem BF246A, który miał większą wartość prądu drenu przy zerowym napięciu bramki i znacznie lepsze wzmocnienie sygnału w.cz. przy stosunkowo niskim poziomie wprowadzanych szumów. Tu również w mieszaczu użyto tranzystor bipolarny typu BF495, a w oscylatorze pracującym w kładzie generatora Seilera ze wspólnym kolektorem dano tranzystor BF494. W obwodzie bazy mieszacza możemy dojrzeć szeregowy obwód LC, wykazujący niską impedancję dla częstotliwości 10,7 MHz, przez co ujemne sprzężenie zwrotne przez pojemność złącza baza-kolektor jest dla tej częstotliwości kompensowane i tranzystor wykazuje większe wzmocnienie przemiany. Po tranzystorze mieszacza znajduje się pierwszy obwód selektywny LC, za pierwszym tranzystorowym stopniem wzmocnienia znajduje się kolejny filtr LC, a za następnym tranzystorem włączony jest filtr piezoceramiczny 10,7 MHz, przez który sygnał doprowadzany jest do wejścia wzmacniacza-ogranicznika z układem TDA5700 (takim samym jak w modelu 22AH102L). Sygnał z demodulatora doprowadzany jest do hybrydowego, grubowarstwowego stereodetektora o oznaczeniu U1151 i pomocniczego układy hybrydowego o oznaczeniu U1150, z którego wyjść kanału lewego i prawego sygnał dochodzi do potencjometru regulacji poziomu i na gniazda wyjściowe. Układ U1150 odpowiedzialny jest za sprawdzanie poziomu sygnału pośredniej częstotliwości i zera demodulatora - steruje on tranzystorem blokującym sygnał przed dekoderem BC337, który tutaj pracuje w trybie inwersyjnym (prąd sterujący stanem emitera płynie między złączem baza-kolektor, a niej jak typowo baza-emiter). I to chyba tyle z ciekawostek o tym modelu Philipsa. Poniżej zdjęcie, tor głowicy i wzmacniacza p.cz. oraz w ostatnim załączniku dwa układy hybrydowe i wyjście tunera.

0 Zdjęcie tunera Philips 22AH103.png

2_Dekoder STEREO tunera Philips 22AH103.png

1_Tor FM tunera PHILIPS 22AH103_0.jpg

Pozdrawiam
Romek

[Romekd]

Analizując schematy kilkudziesięciu tunerów i amplitunerów Philipsa z lat 70. zauważyłem, że tranzystory polowe w głowicy i filtry piezoceramiczne w torze wzmacniacza firma ta zaczęła wprowadzać dość późno, na samym końcu drugiej połowy lat 70. Wcześniej wszystkie trzy tranzystory w głowicy były typy bipolarnego, a w torach p.cz. stosowano jedynie selektywne filtry LC. Jako przykład mogę podać fragmenty schematu amplitunera o symbolu 22AH985, którego produkcja ruszyła w roku 1978 i trwała ok. dwa lata. Był to flagowy, zintegrowany system typu all-in-one, reprezentujący stylistykę i rozwiązania technologiczne Philipsa z późnych lat 70.

1_Głowica UKF zestawu PHILIPS 22AH985_1978r.png

Na wyjściu głowicy zastosowano poczwórny filtr LC, następnie tranzystorowy stopień wzmocnienia i kolejne trzy filtry LC. Po nich pracował popularny w tamtym czasie wzmacniacz scalony p.cz. z demodulatorem typu TCA420A, a za nim scalony stereodekoder scalony typu TDA1005.

2_Tot p.cz. zestawu PHILIPS 22AH985_1978r.png

3_Stereodekoder zestawu PHILIPS 22AH985_1988r.png

Za stereodekoderem zastosowano bardzo proste wzmacniacze sygnału z filtracją wyższych częstotliwości z tylko jednym tranzystorem na każdy kanał.

Pozdrawiam
Romek

[Romekd]

W innym tunerze o oznaczeniu 22AH109, produkowanym przez Philipsa przez 3 lata, od roku 1980, widać już jakby nowe spojrzenie na tworzenie dobrego tunera radiowego. W głowicy UKF zastosowano we wzmacniaczu w.cz. japoński tranzystor polowy 3SK45 o dwóch bramkach, z obwodem automatycznej regulacji wzmocnienia, realizowanej przez zmianę napięcia bramki drugiej. Był to już tuner z przestrajaniem częstotliwości diodami pojemnościowymi i pełnym układem syntezy, z pięknym, zielonym wyświetlaczem VFD. Analizując schemat tego modelu można zauważyć, że Philips zaczynał powątpiewać w najwyższą jakość i możliwości swoich układów scalonych i tranzystorów, i coraz częściej zaczynał sięgać po półprzewodniki produkcji japońskiej... Będzie to jeszcze bardziej widoczne w późniejszych, wysokich modelach tej firmy.

Wszystkie tranzystory w głowicy UKF są produkcji japońskiej. Obwód mieszacza zamyka filtr LC, sprzęgnięty z pierwszym rezonatorem piezoceramicznym. Sygnał z filtru piezo podawany jest na wejście wzmacniacza różnicowego na układzie TA7060P firmy Toshiba, po którym znajduje się jeszcze tranzystorowy wtórnik, dopasowujący impedancję do kolejnych dwóch filtrów piezoceramicznych i układu wzmacniacza p.cz. z demodulatorem, układu HA11225 firmy Hitachi. Sygnał niskiej częstotliwości MPX kierowany jest następnie do dekodera STEREO typu μPC1161, przypuszczalnie opracowany przez japońską firmę NEC. Poniżej schematy tych bloków funkcjonalnych urządzenia.

1_Głowica UKF tunera PHILIPS 22AH109_1980-1982.png

W oscylatorze głowicy UKF podłączono na wyjściu bufor-separator, by cyfrowe zakłócenia z bloku syntezy nie dostawały się do obwodu oscylatora. W tym tunerze oscylator również pracuje w układzie Seilera z tranzystorem w połączeniu wspólnego kolektora.

2_Wzmacniacz p.cz. tunera PHILIPS 22AH109_1980-1982.png

3_Dekoder STEREO tunera PHILIPS 22AH109_1980-1982.png

Pozdrawiam
Romek

[Romekd]

Na początku lat 80. zeszłego stulecia firma Telefunken produkowała trzy modele tunerów radiowych. Miały one oznaczenia RT-100, RT-200 i RT-300 Najniższy z modeli RT-100 był tunerem przeciętnej klasy za stosunkowo niską (jak na warunki niemieckie) cenę ok. 325 DM. Miał strojenie analogowe (agregat z kilkoma sekcjami strojonych kondensatorów), brak pamięci stacji i cyfrowego wyświetlacza częstotliwości. Był produkowany w Azji (konstrukcja dalekowschodnia). RT-200 stanowił tuner ze średniej półki, z syntezą PLL (miał pamięć 16. stacji), unikalną funkcją cyfrowego programatora czasowego (timera z zegarem) i również produkowany był w Azji (konstrukcja dalekowschodnia). Najwyższym modelem był RT-300, który był produkowany w Niemczech i był projektem flagowym (jego cena wynosiła ok. 950 DM). Melomani narzekali, że brakowało mu funkcji cyfrowego programatora, dostępnej w modelu RT-200. Poniżej fragment strony z parametrami modelu RT-100, pod nim schemat głowicy UKFz torem wzmacniacza p.cz. i demodulatorem, a jeszcze niżej schemat fragmentu schematu z widocznym dekoderem STEREO.

W na wejściu głowicy pracuje w układzie wzmacniacza w.cz. japoński dwubramkowy tranzystor polowy typu 3SK59 produkowany przez firmę Toshiba Corporation. Identyczny tranzystor został także użyty w mieszaczu. Natomiast w oscylatorze (generator Seilera) i dwustopniowym wzmacniaczu p.cz. zastosowano tranzystory firmy MOTOROLA, który dostarcza wzmocniony sygnał do układu scalonego wzmacniacza p.cz. 10,7 MHz typu TDA1047, którego producentem była firma Siemens (odpowiednikiem tego układu scalonego był między innymi niemiecki A225D). Dobrą selektywność zakresu UKF zapewniały trzy filtry piezoceramiczne i filtr LC za mieszaczem w głowicy UKF. Ponieważ w tamtym czasie nie przykładano jeszcze dużej wagi do zniekształceń THD (większość europejskich tunerów z tamtego okresu miała je na poziomie 0,5-1%), to w demodulatorze układu TDA1047 użyto pojedynczy obwód rezonansowy, choć można było użyć dwóch, kilkukrotnie redukując zniekształcenia THD. Ale w tamtym czasie te 0,5-1% wydawało się wartością stosunkowo niską
Poniżej parametry (już niezła czułość), schemat toru FM i schemat dekodera stereo, który był sprowadzany z Japonii, z firmy SANYO (jakby nie było w miarę dobrych, europejskich ).

0_Parametry tunera Telefunken RT-100.png

1_Tor FM tunera Telefunken RT-100.png

2_Dekoder STEREO tunera Telefunken RT-100.png

Pozdrawiam
Romek