Radio Lampowe RFT Stassfurt Diamant 8 E 158 I

[Krecik]

Dzień dobry,

forumowa szukajka nie znalazła nic pod tytułowym hasłem, więc nieśmiało i szeptem zapytam o to i owo odnośnie tego sprzętu.
Od dawna chciałem mieć stare lampowe radio z wyglądem nówki sztuki. Trafiło się takie, do tego z zakresem UKF. Tyle wiem na teraz, że pośrednia nietypowa 6,7 MHz i zakres też nieco przesunięty - do przestrojenia. Z masakryczną polską głowicą ELWRO po dużych bólach sobie poradziłem, więc jest i tu nadzieja. Pytanie takie, czy dobre lampy serii Exx są dostępne na rynku? Wprawdzie AI podpowiada kilka źródeł, ale to AI, więc niesprawdzone.
W planie jest kompletna renowacja tego odbiornika. Czy ktoś z Was miał do czynienia z takim lub podobnym? Nie znam przeszłości tego egzemplarza, więc zakładam najgorsze ewentualności - zawilgocenie, korozja, myszy, pająki i pełny zestaw niespodzianek wewnątrz. Wprawdzie z zewnątrz prezentuje się bardzo dobrze, ale... Nie znam sprzedającego.
Wiem niewiele... Zacznę od suszenia transformatorów, wymiany wszystkich niepewnych kondensatorów (te żywotne oryginały po sprawdzeniu być może wrócą na swoje miejsca), sprawdzenia i ew. wymiany głośników, czyszczenia styków podstawek lampowych i wszystkich innych styków też. Potencjometry to wiadomo.
Na co jeszcze trzeba zwrócić uwagę? Jakieś powszechnie znane (ale nie mnie) pułapki i zagwozdki? Jakieś opinie o tym wynalazku?
Z góry dziękuję za każdą informację na ten temat .

[Romekd]

Czołem.
Nie jestem pewny, czy na pewno chodzi o ten odbiornik - instrukcję ze schematem można pobrać klikając w link poniżej.

https://archive.org/details/vebsternrad ... t/mode/2up

Schemat.png

Pozdrawiam
Romek

[ballasttube]

Witam Koleżeństwa.
W przypadku pozostawienia oryginalnej głowicy UKF
i braku lamp EC92 można podobno dać 6N15P/ECC91/6J6
i będzie pracowała tylko jedna jej połówka.
Taki myk.
I inny: za lampę prostowniczą EZ80 można dać
radziecką 6C4P, tylko - z przelutem na nóżkach.
Dalej: jak pośrednia oryginalna jest 6,7MHz,
to trzeba ją przestroić na 10,7MHz do polskiej głowicy
ELWRO z pośrednią wychodząścą 10,7MHz.
Czyli peewnie trzeba w kubkach zmniejszyć pojemności
części UKF-owej filtrów.
No i elektrolit w ostatnim kubku, detektorowym UKF,
pewnie też wysechł od lat 1950tych?
Pozdrawiam i życzę dobrego weekendu oraz pomyślnej
renowacji.
Jacek "b/t"

[Krecik]

Nie jestem pewny, czy na pewno chodzi o ten odbiornik [...]

Raczej o ten właśnie, w prawym dolnym rogu arkusza jest opcja dla 4 głośników ze zwrotnicą i wymienionym oznaczeniem modelu z "I" na końcu.
Bardzo dziękuję za schemat i link, ja z tych, co czytają instrukcje nawet zapalniczki do gazu
Schematowi przyjrzałem się trochę i od razu ciekawość się obudziła. Czemu konstruktor/-rzy użyli w głowicy UKF dwóch osobnych triod? Może podwójne ECC były podówczas jeszcze niedostępne? Eee, chyba już były... Co siedziało w głowicy Wisły, Belwedera czy Szmaragda? Czy to jednak znacząco później było? A może coś innego było na rzeczy, parametry na przykład? Trzeba by zajrzeć do katalogu, mam taki z początku lat 60-tych, polskie wydanie z ujętymi już wczesnymi półprzewodnikami. Nawet o nuvistorach coś tam wspomniano.
Po wpatrywaniu się w "Plan dróg przebiegu prądu" (tak to dosłownie po niemiecku jest, trafnie zresztą) już z grubsza wiem, co i jak w tych dróżkach. Jak na tamte czasy, to wypas niezły. Grało to podobno też niekulawo.

Dalej: jak pośrednia oryginalna jest 6,7MHz,
to trzeba ją przestroić na 10,7MHz do polskiej głowicy
ELWRO z pośrednią wychodząścą 10,7MHz.

Może zagmatwałem/zaciemniłem troszkę wypowiedź - nie planuję zmieniać oryginalnej głowicy UKF, więc może i tej pośredniej uda się nie ruszać w fundamentach.
Chyba, że jest coś, o czym nie wiem w tej kwestii
Elektrolit na pewno pójdzie nowy. Ewentualne przelutowanie podstawek dla zmiany typu lampy to żaden problem, bo pewnie i tak będę tam większość pruł, a przewody to niemal na pewno.
Dzięki za listę ruskich zamienników, chodzą słuchy, że to całkiem dobre lampy są. Zwłaszcza, jeśli uda się ustrzelić takie w wykonaniu militarnym. U nich metali szlachetnych mnogo, to nie żałowali, szczególnie do takich celów.
Mam zamiar nie gwałcić oryginału krzemem w prostowniku, więc 6C4P może być ratunkiem. Tak ładnie dwupołówkowy zrobili, niech tam sobie świeci ta malutka katoda. Ciekawe, ile taka może wydolić prądu... Gdzie ja ten katalog schowałem?
Dawno temu bawiłem się lampami, żeby móc czegoś głośniej posłuchać niż dawała Tonetka, wg. mnie nie tak nowoczesna jak ZK120, ale technicznie wyraźnie lepsza od niej. Ogarnięta mechanicznie i z dobrą głowicą naprawdę przyzwoicie rejestrowała audycje z "Trójki" PR. Tylko słabo na wyjściu... Więc najpierw jedna EL84, potem dwie na AB i... większe głośniki, bo GD18-13/2 się nie wyrabiały. Jak przyszły cztery GD31-21/5, to już dwóch EL84 nie stykało, za krótka ta kołderka. No to cztery EL84, mozoły nawijania trafoszczaków i te sprawy... Ale sąsiedzi nie mieli lekko, ścianki cienkie w gomułkowo-gierkowskim bloku. No to tak oszczędnie ich dręczyłem, nie cały czas Wg. "laboratoryjnych" pomiarów Lavo 2 to nieco ponad 20VA wychodziło z takiego wynalazku. Mono.
Więc powrót do korzeni na całego, bo tu też będzie mono. Ale na pomarańczowe światełka w drewnianym pudełku, które grają z końców Świata to pewnie z łezką w oku znów sobie popatrzę

[Olkus]

Przy zamianie EZ80 na 6C4P trzeba wymienić podstawkę z noval na heptal albo zrobić przejściówkę. Poza EC92 obsada lamp bardzo typowa jak na tamte czasy.

Pozdrawiam,
A.

[atom1477]

Czemu konstruktor/-rzy użyli w głowicy UKF dwóch osobnych triod? Może podwójne ECC były podówczas jeszcze niedostępne? Eee, chyba już były... Co siedziało w głowicy Wisły, Belwedera czy Szmaragda? Czy to jednak znacząco później było? A może coś innego było na rzeczy, parametry na przykład? Trzeba by zajrzeć do katalogu, mam taki z początku lat 60-tych, polskie wydanie z ujętymi już wczesnymi półprzewodnikami. Nawet o nuvistorach coś tam wspomniano.

Powody jakieś na pewno były, ale nie był nim brak podwójnych lamp.
Nawet kultową ECC85 wprowadzono już w 1954: http://www.r-type.org/exhib/aaa0255.htm
Wcześniejszą ECC81 chyba w 1951: http://www.r-type.org/exhib/aai0246.htm
I oczywiście na jednej jak i drugiej od razu robiono głowice UKF (kojarzę schemat sprytnej głowicy na ECC85 z 1955 roku, ale nie mogę teraz znaleźć).

[Romekd]

Czołem.
W odbiorniku radiowym VEB Stern Radio Stassfurt 8E158I Diamant (oraz jego kolejnych wersjach II i III) w głowicy UKF zastosowano w rzeczywistości dwie pojedyncze triody EC92 (będące nowocześniejszymi, ulepszonymi pod kątem w.cz. odpowiednikami lamp EC91), a nie jedną podwójną triodę (jak np. ECC85), z kilku kluczowych powodów technologicznych i gospodarczych przełomu lat 50. i 60. w NRD. Użycie dwóch oddzielnych triod pozwoliło zmniejszyć sprzężenia pojemnościowe i magnetyczne między tymi dwoma stopniami głowicy UKF, co pozwalało zmniejszyć przenikanie sygnału samooscylującego mieszacza do obwodów anteny i zmniejszyć wpływ anteny na stabilność oscylatora. W przypadku wczesnych podwójnych triod (np. ECC81) wewnętrzne ekrany nie zawsze radziły sobie z przesłuchami przy częstotliwościach rzędu 100 MHz, co mogło prowadzić do wzbudzania się wzmacniacza lub przenikania sygnału lokalnego oscylatora do anteny. Dwie osobne bańki całkowicie eliminowały ten problem.Choć na Zachodzie standardem w głowicach UKF stawała się już podwójna trioda ECC85 (wprowadzona przez Philipsa/Mullarda około 1954 roku), wschodnioniemiecki przemysł radiowy pod znakiem RFT borykał się z opóźnieniami wdrożeniowymi. Kwestia dostępności i kosztów - masowa produkcja stabilnych, niezawodnych i powtarzalnych lamp ECC85 w zakładach takich jak WF Berlin czy Funkwerk Erfurt ruszyła na dobre nieco później. Były jeszcze inne powody, ale nie chcę Was zanudzać.

Pozdrawiam
Romek

[Krecik]

I oczywiście na jednej jak i drugiej od razu robiono głowice UKF (kojarzę schemat sprytnej głowicy na ECC85 z 1955 roku [...]

Dzięki za wskazówki i linki !
Kiedy ukazał się pierwszy polski OTV? Chyba jakoś tak około 1956/57? Więc opracowanie mogło być rok-dwa wcześniej.
W zmodernizowanej "Wiśle" już użyto podwójnej triody na w.cz. w miejsce początkowych ruskich wynalazków, "Belweder" miał taką od początku.

Nie wiem, co siedziało w wewnętrznych przystawkach superreakcyjnych "Podhala" i "Śląska" (1956), ale też pewnie coś w powyższym stylu.

Kilka rzeczy na schemacie Diamanta mnie zaciekawiło. Np. dławiki w obwodzie żarników lamp głowicy i ECH81.
Co to za kombinacja z odczepem trafka głośnikowego? Na pierwszy rzut oka to feedback, ale... to m.in. do ECH81 na siatkę leci. Sprytne ARW czy co?
Muszę dokładniej poczytać opis techniczny.

[Romekd]

(...)
Co to za kombinacja z odczepem trafka głośnikowego? Na pierwszy rzut oka to feedback, ale... to m.in. do ECH81 na siatkę leci. Sprytne ARW czy co?
Muszę dokładniej poczytać opis techniczny.

Odczep na uzwojeniu transformatora głośnikowego był stosowany dla kompensacji tętnień sieciowych, występujących w głośniku. Sygnał niskiej częstotliwości z tego odczepu nie był w żaden sposób wykorzystywany, gdyż za rezystorem, podłączonym do końca uzwojenia znajdował się kondensator elektrolityczny o pojemności 50 μF, który bocznikował sygnał audio do masy (stanowiło to rodzaj dodatkowego filtru w obwodach zasilania).

Pozdrawiam
Romek

[Krecik]

[...] Były jeszcze inne powody, ale nie chcę Was zanudzać.
Pozdrawiam
Romek

Nie zanudzasz, wiedzy nigdy za wiele. Historia bywa przestrogą nawet dla maluczkich amatorów.
Jak wynika z cennego materiału poznawczego podlinkowanego przez Kolegę @atom1477, ECC81 wcale nie miała ekranu wewnętrznego pomiędzy triodami, więc efekty tego braku nawet dla m.cz. mogły być znaczące. Też bym się nabawił fobii mając ulepić na niej coś na 100 MHz, więc może chłopaki z RFT od razu poszli va bank z problemem.

[atom1477]

triody EC92 (będące nowocześniejszymi, ulepszonymi pod kątem w.cz. odpowiednikami lamp EC91)

Skąd takie info?
EC91 była optymalizowana do wzmacniaczy ze wspólną siatką (ma dwa wyprowadzenia S):
https://www.r-type.org/exhib/aaa0219.htm
EC92 ma po jednym wyprowadzeniu K, S i A:
https://www.r-type.org/exhib/aai0173.htm
I piszą o niej że jest następcą EC52.

[Romekd]

Choć na Zachodzie standardem w głowicach UKF stawała się już podwójna trioda ECC85 (wprowadzona przez Philipsa/Mullarda około 1954 roku), wschodnioniemiecki przemysł radiowy pod znakiem RFT borykał się z opóźnieniami wdrożeniowymi. Masowa produkcja stabilnych, niezawodnych i powtarzalnych lamp ECC85 w zakładach takich jak WF Berlin czy Funkwerk Erfurt ruszyła na dobre nieco później. Odbiornik Diamant wszedł do produkcji w okolicach 1957/1958 roku. W tym czasie linie produkcyjne lamp pojedynczych (EC92) były już w pełni opanowane, a ich zapasy i powtarzalność parametrów były wysokie. Z perspektywy "gospodarki planowej" bezpieczniej było oprzeć flagowy odbiornik na sprawdzonym i łatwo dostępnym rozwiązaniu z dwoma dopracowanymi triodami. Lampy pracujące w głowicach UKF mocno się nagrzewają. Zamknięcie dwóch systemów triod w jednej małej bańce (ECC85) powodowało silne punktowe wydzielanie ciepła, co bezpośrednio przekładało się na dryft częstotliwości lokalnego oscylatora (radio „odstrajało się” w miarę nagrzewania). Rozbicie tej konstrukcji na dwie osobne lampy EC92 pozwoliło na lepsze rozproszenie temperatury wewnątrz ekranowanej puszki głowicy, znacząco poprawiając stabilność termiczną heterodyny. Zastosowanie dwóch lamp EC92 zamiast jednej ECC85 w radiu Diamant było przemyślanym kompromisem technicznym. Łączyło ono doskonałe parametry separacji i stabilności w.cz. z technicznymi możliwościami produkcyjnymi ówczesnego przemysłu radiotechnicznego w Niemczech Wschodnich.

Wracając do sposobu kompensacji tętnień sieciowych w głośniku z wykorzystanie odczepu do podłączenia napięcia anodowego, to polegała ona na wytworzeniu tętnień o przeciwnej fazie w rdzeniu przez obwód RC, podpięty do końca uzwojenia. Tętnie w dużym stopniu ulegały wzajemnemu skompensowaniu. Takie metody stosowano w tamtych czasach dość powszechnie.

Pozdrawiam
Romek

[Krecik]

Odczep na uzwojeniu transformatora głośnikowego był stosowany dla kompensacji tętnień występujących w głośniku. Sygnał niskiej częstotliwości z tego odczepu nie był w żaden sposób wykorzystywany, gdyż za rezystorem znajdował się kondensator elektrolityczny o pojemności 50 μF, który bocznikował sygnał audio do masy (stanowiło to rodzaj dodatkowego filtru w obwodach zasilania).

Pozdrawiam
Romek

Jeszcze nie rozumiem w pełni działania tego myku... W dolnej części uzwojenia też indukuje się sygnał m.cz., ale po tym oporniku i pojemności 50uF do masy to nic z niego nie zostanie. Trzeba by tam pomacać napięcia i kierunki nawinięcia uzwojeń, bo to może kompensować szkodliwy stały strumień podmagnesowania rdzenia lub odwrotnie - nasycać go w razie zbyt dużej amplitudy prądu anodowego EL84. Zabezpieczenie sprytne? Napięcie z tego 50uF podane jest na różne anody i siatki, więc może ta dolna część uzwojenia robi za dławik? A może wszystko na raz? Takie mgliste domysły... Badanie na żywym pacjencie coś może rozjaśnią w tym względzie.

@Romekd - rozminęliśmy się, doczytałem już, dzięki!

[OTLamp]

Nie bardzo rozumiem, w czym problem? Dlaczego to niby w głowicy UKF koniecznie musi być podwójna trioda? EC92 do połowy lat 50 była wręcz standardową lampą do głowic UKF. Nie wywodzi się od żadnej EC52 (co najwyżej jest jej funkcjonalnym następcą, ale to nie pierwsza bzdura na stronie r-type, przez lata wisiało tam że PCL84 to lampa specjalnie do audio), lecz jest po prostu europejskim odpowiednikiem wprowadzonej pod koniec lat 40 amerykańskiej 6AB4, stosowanej powszechnie w głowicach telewizorów i odbiorników FM. Nie było więc sensu wyważać otwartych drzwi i EC92 stosowano w podobnych układach. W bardziej wyrafinowanych rozwiązaniach (sprzed wprowadzenia ECC85) stosowano jeszcze kaskodę na wprowadzonej w 1953 roku ECC84 zamiast stopnia z EC92. A gdy wprowadzono ECC85, to przecież nie zniknęły z dnia na dzień wszystkie EC92, tak samo jak EABC80 stosowano jeszcze nawet w latach 60. Analogicznie, po wprowadzeniu ECC88, nuwistorów, neutrody EC900, czy nawet tranzystorów, ECC85 też nie zniknęła nagle i była stosowana nawet do lat 70.

[OTLamp]

Jeszcze nie rozumiem w pełni działania tego myku... W dolnej części uzwojenia też indukuje się sygnał m.cz., ale po tym oporniku i pojemności 50uF do masy to nic z niego nie zostanie.

Nic by z niego nie zostało, gdyby nie było tego opornika. Wtedy sygnał m.cz. zaindukowany w dolnej części uzwojenia zostałby zwarty przez kondensator 50 μF, a przez to lampa głośnikowa zostałaby dodatkowo silnie obciążona dla sygnału m.cz. By do tego nie dopuścić, konieczny jest właśnie ten opornik i to na nim występuje zaindukowany sygnał m.cz. Wartość tego opornika jest dobrana tak, by nie wpływał znacząco na obciążenie widziane przez lampę głośnikową, a jednocześnie by dość skutecznie kompensowały się tętnienia.